เทศน์เช้า วันที่ ๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๘

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะเป็นสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา ชาวพุทธเราจะเคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระสงฆ์ๆ หมายถึงพระอัญญาโกณฑัญญะ เริ่มต้นตั้งแต่อัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม พระสงฆ์ๆ พระสงฆ์อย่างนั้น

สมมุติสงฆ์ๆ สงฆ์โดยสมมุติ ถ้าสงฆ์โดยสมมุติ สงฆ์ยังมีกิเลสตัณหาความทะยานอยากอยู่ สงฆ์อาจจะทำความผิดพลาดได้

แต่ถ้าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สงฆ์ตั้งแต่พระอัญญาโกณฑัญญะ พระสงฆ์องค์แรกของโลก สงฆ์องค์แรกของโลกอย่างน้อยต้องเป็นพระโสดาบันขึ้นไป ถ้าเป็นสงฆ์อย่างนั้น เราเคารพบูชาสงฆ์อย่างนั้น แล้วสงฆ์อย่างนั้นเราจะแสวงหาได้จากที่ไหน

เราจะแสวงหาได้ด้วยอำนาจวาสนาบารมีของเราไง กาลามสูตรๆ ห้ามเชื่อ ห้ามเชื่อ ห้ามเชื่อทั้งนั้น ห้ามเชื่อ ต้องพิสูจน์ตรวจสอบ

ศีลจะรู้จักได้เมื่อพระอยู่ด้วยกัน เราอยู่ด้วยกันกับเพื่อนกับฝูง เราจะรู้จักนิสัยใจคอกัน เราจะรู้จักว่าคนนี้จะทำความผิดมากหรือทำความผิด นี่ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน

ธรรม ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อตอนอ้าปากนี่

ถ้ามันเป็นธรรมๆ มันเป็นธรรม มันสะเทือนกิเลส ถ้ามันเป็นกิเลสๆ มันไปกระตุ้นกิเลสไง ไปกระตุ้นกิเลส คือกิเลสมันเฟื่องฟูขึ้นมาไง ว่ามันจะยิ่งใหญ่ มันจะมหัศจรรย์นะ

แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ใช่อย่างนั้น

สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

จิตของเราสงบระงับไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ๆ ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกไง สัตว์โลก จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง

เราเกิดจากพ่อจากแม่ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูกไง เรากินนม ดื่มนม ดื่มเลือดจากแม่ เลือดเนื้อเชื้อไข เลือดและเนื้อได้มาจากพ่อจากแม่ พันธุกรรมของจิต แต่เวลาหัวใจของเรา เลือดและเนื้อห่อหุ้มหัวใจนี้ไว้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ รื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลกไง หัวใจของสัตว์โลกที่มันเกิดมาทุกข์มายากขึ้นมานี่ไง

แต่มันทุกข์มันยากขึ้นมา ทุกข์ยากเพราะอะไรล่ะ

ทุกข์ยากเพราะกิเลสมันเหยียบย่ำ มันทำลายไง แล้วธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ในตู้พระไตรปิฎกไง ใส่กุญแจล็อกไว้ ไว้เช็ดไว้ถู ไว้ทำความสะอาดไง

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเวลาศึกษาค้นคว้า ให้ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาไง

หลวงปู่มั่นเวลาท่านออกประพฤติปฏิบัติครั้งแรก ท่านได้นิมิต ได้ขี่ม้าขาวข้ามขอนภพขอนชาติ ควบม้าต่อไปถึงตู้พระไตรปิฎก ยังไม่ได้เปิดตู้พระไตรปิฎก ออกจากนิมิตนั้นมา ถ้าหลวงปู่มั่นได้เปิดตู้พระไตรปิฎกนั้นจะมหัศจรรย์ยิ่งกว่านี้ไง ตู้พระไตรปิฎกคือจิตของตน ตู้พระไตรปิฎกไง

เลือดเนื้อเชื้อไขห่อหุ้มหัวใจนี้ไว้ หัวใจที่มีพญามาร มีกิเลสตัณหาความทะยานอยากมันบีบมันคั้นขึ้นมาไง

เราฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เลือดเนื้อเชื้อไขขึ้นมา ได้จากพ่อจากแม่ขึ้นมา ธรรมะได้จากการฝึกหัดประพฤติปฏิบัติของเราไง

เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เราไปวัดไปวา ไปวัดไปวาเพื่อเสียสละไง ถ้าเสียสละที่ไหนมันไม่ไว้วางใจ ก็ไปเสียสละกับพระไง

พระนี่สมมุติสงฆ์ๆ อย่าเพิ่งไว้ใจมันนะ พระน่ะอย่าเพิ่งไว้ใจมัน แต่ถ้าเราใกล้ชิดไง ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยกันนั่นน่ะ ๑๐ ปี ๒๐ ปี เห็นไหม

เวลาพระเรา พ่อแม่ครูจารย์ๆ ๔๐–๕๐ ปี มันได้อยู่ร่วมกันมา มันรู้มันเห็นนะ จริตนิสัยเป็นอย่างไรไง เวลาถ้าใจเป็นธรรมๆ อ้าปากนี่ ไม่เผดียงเพื่อจะเอาทรัพย์ของใคร ไม่เผดียงนะ

โอ้โฮ! พระปฏิบัติมันขาดแคลนนะ พระปฏิบัติต้องส่งเสริมนะ

หลวงตาพระมหาบัวท่านไม่บอกอย่างนั้น พระปฏิบัติ เวลาออกประพฤติปฏิบัติขึ้นมานะ หาบ้านเล็กๆ น้อยๆ สองหลังสามหลังก็พอ หาที่พอยังชีพได้ ถ้าเขามีข้าวตกใส่ก้นบาตร ดำรงชีพไว้ อย่างนั้นจะเป็นที่ประพฤติปฏิบัติที่สมควร ที่ไม่มีการรบกวนกัน ไม่เกาะไม่เกี่ยวกัน สิ่งนั้นจะเป็นการปฏิบัติที่ถูกต้องชอบธรรม

ไม่ใช่ว่า แหม! พูดเผดียงกันนะ ที่นี่เขาปฏิบัติกัน ยังขาดแคลน จะออกปฏิบัติยังไม่มีกลด ไม่มีบาตร

ไร้สาระ เสาชิงช้าขายเต็มไปหมดเลย ผ้าเหลืองอยู่ในร้านขายผ้าเหลืองเต็มร้านนู่นน่ะ บาตรจะเอาเท่าไร เยอะแยะไปหมดน่ะ มันเผดียงว่าจะเอาผลประโยชน์ไง

เห็นพระแล้วอย่าเพิ่งไว้ใจ อย่าเพิ่งเชื่อ

ฟังธรรมๆ ฟังธรรมเพื่อหัวใจดวงนี้ไง ถ้าฟังธรรมเพื่อหัวใจดวงนี้ ให้เครื่องหมายของคนดี กตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดี

เรามีกตัญญูกตเวที พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของเราไง พ่อแม่จะผิดพลาดก็เป็นธรรมดาของปุถุชนคนหนา ปุถุชนอาจจะผิดพลาดก็ได้ ถ้าผิดพลาดก็เรื่องของพ่อของแม่ไง เราเป็นลูกเป็นหลาน ถ้าเราทำสิ่งใดให้พ่อแม่มีสติปัญญาขึ้นมาได้ นั่นน่ะเป็นบุญเป็นกุศล แต่มันเป็นไปได้ยาก มันเป็นไปได้ยากเพราะอะไร เพราะกูอาบน้ำร้อนมาก่อนมึงไง กูเลี้ยงมึงมากับมือ มึงจะมาสอนกูได้อย่างไรไง

ฉะนั้น เราประพฤติตัวเราให้เป็นคนที่ดีงาม ถ้าคนที่ดีงามเขาภูมิใจของเขาไง

ทำไมลูกของเราเดี๋ยวนี้มันดีขึ้นมหาศาลเลย แล้วลูกทำไมเดี๋ยวนี้ดีขึ้นล่ะ เพราะเดี๋ยวนี้เชื่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะเชื่อพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

จะทำตัวเป็นคนดีไง แม่มีแต่สอนๆ แม่ไม่ทำให้เป็นตัวอย่างเลย นี่ไปฝึกหัดประพฤติปฏิบัติมาไง ให้แม่หน้าอายไปเลยไง ให้หน้าม้วนไปเลย แล้วเขาจะคิดฝึกหัดปฏิบัติที่ดีงามขึ้นมาไง ถ้าฝึกหัดปฏิบัติที่ดีงาม

หัวใจนี้สำคัญนัก หัวใจนี้สำคัญนัก

ความคิดนี้ไม่มีขอบเขต ความคิดนี้มันคิดได้ร้อยแปดพันเก้า แล้วถ้ามีศีลมีธรรมควบคุมมันไว้ไง

ศีลเป็นรั้วรอบขอบชิด

ธรรม ธรรมคือเท่าทันอารมณ์ของตน

เวลาธรรมมันเกิดขึ้นๆ มันสะเทือนใจนะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติขึ้นมา เวลาที่ธรรมมันผุดขึ้นมา น้ำตาไหล นี่ธรรมสังเวช มันสังเวชว่าทำไมมึงไม่รู้ ทำไมมึงไม่เข้าใจความคิดของมึง ทำไมมึงเชื่อตัวมึงเองมากมายขนาดนี้ แล้วที่คิดมามันผิดทั้งนั้นน่ะ

มันคิดอย่างนี้ มันคิดแบบส่งออก มันเป็นเรื่องโลก เรื่องทางโลก มันไม่ใช่ทางธรรม

ถ้าทางธรรมๆ ไง มรณานุสติ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถามพระอานนท์

อานนท์ เธอระลึกถึงความตายวันละกี่หน

โอ้โฮ! ระลึกเยอะแยะไปหมดเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก มันช้าไปนะอานนท์ มันต้องทุกลมหายใจเข้าและลมหายใจออก

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนลูกศิษย์ของท่านไง

พุทโธๆๆ ตลอดทุกวินาที ตลอดเวลา

เวลาเราอบรมบ่มเพาะไง ถ้าคบมิตรดี คบองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ระลึกถึงพุทธะๆ พุทโธๆ คือระลึกถึงองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทั้งๆ ที่ว่าเรายังไม่ได้เฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เราระลึกถึงท่าน ระลึกถึงพุทธะ แล้วเวลาหัวใจเราเป็นพุทธะเสียเองไง

ทุกจิตวิญญาณนั่นน่ะคือตัวพุทธะ แต่มันโดนมารมันครอบงำไว้ แล้วเลยไม่รู้อะไรเป็นอะไรเลย งงนะ ทั้งๆ ที่มีของดีอยู่กับตัวเอง งงนะ เออ! มันอะไร ทำไมมันคิดอย่างนี้ แล้วพอคิดเป็นความฝัน ต้องสนองตอบความฝัน ตามความฝันของตัว นู่น มันไปดาวอังคารนู่นน่ะ

ทำไมไม่เอาที่ต้นความคิดล่ะ ความคิดเกิดจากอะไร ความคิดเกิดจากจิต จิตกูใหญ่กว่าความคิดอีกนะ แต่กูโง่ตามความคิดไปไง

แต่ถ้ากูตามจิตของกูเจอไง ความคิดดับหมดไง พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน นั่งอยู่นี่แหละ สิ่งมีชีวิตนี่แหละ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนที่นี่ไง สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี

แสวงหาความสุขกันร้อยแปดพันเก้า มันเป็นความสุขเป็นอารมณ์ ได้เสวยแล้วชอบ ก็วิ่งสานความฝันของตน พอได้ความฝันของตน สนองความฝันของตน ก็มีความสุขชั่วคราวๆ ความสุขเพราะมันสนองตอบไง นั่นน่ะเจือด้วยอามิสๆ ไง

หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิ เวลาจิตสงบนะ ไม่อาศัยใดๆ ทั้งสิ้นเลย ตัวมันเองเป็นตัวมันเอง ตัวมันเองเป็นอิสระจากพญามาร ตัวมันเองเป็นอิสระจากความกดดันของกิเลส สัมมาสมาธิเกิดแป๊บ เกิดมาก เกิดน้อย อยู่ที่ความสามารถของคน

ถ้าความสามารถของคนทำได้ขนาดนั้นนะ จะก้มลงแล้วกราบพระพุทธเจ้า กราบพระพุทธเจ้า มันเชื่อมั่นไง

อ๋อ! พระพุทธเจ้าเอาจิตอย่างนี้ สมถกรรมฐานยกขึ้นสู่วิปัสสนา

อ๋อ! พระพุทธเจ้าฝึกหัดทำอย่างนี้ พระพุทธศาสนามันถึงมีอยู่จริงไง พระพุทธศาสนาถึงมหัศจรรย์ไง แล้วมันมหัศจรรย์ต่อเมื่อจิตนี้มันเป็นไง

แต่จิตนี้มันไม่เป็นนะ มันเป็นอารมณ์ความรู้สึกนะ มันตื่นนะ มันเป็นกระต่ายตื่นตูม ล่าพระอรหันต์ ล่าพระอรหันต์นะ

ที่ไหนมีศรัทธา ที่นั่นมีเหยื่อ

ที่ไหนมีเหยื่อ มีนั่นมีนักล่า

ล่าพระอรหันต์นะ พระอรหันต์ล่ากระเป๋าเอ็งน่ะ ผลัดกันล่า

ที่ไหนมีศรัทธา ที่นั่นมีเหยื่อ

ที่ไหนมีเหยื่อ ที่นั่นมีนักล่า

แล้วกิเลสมันก็ย่ำยีใจของตน

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามันภาคปริยัติ ศึกษาธรรมและวินัยไง จะประพฤติปฏิบัติก็กลัวหลง กลัวโดนกิเลสหลอก กลัวจะปฏิบัติแล้วไม่สมจริงสมจัง ก็ต้องศึกษาธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พอศึกษาแล้วก็มหัศจรรย์ๆ

มหัศจรรย์เพราะว่าสติปัญญาเราอ่อนด้อย สติปัญญาเราปุถุชนคนหนา เราเข้าใจเรื่องอย่างนั้นไม่ได้หรอก พอมาศึกษาทฤษฎีขึ้นมาแล้ว อู้ฮู! มันมหัศจรรย์ๆ มหัศจรรย์จนกิเลสมันกลัวไง กิเลสมันก็เบาบางลง อู้ฮู! เยี่ยมๆ เลย

สมบัติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ สมบัติของเรายังไม่มีสักชิ้นหนึ่ง

ถ้าสมบัติมันมีสักชิ้นหนึ่งนะ มันจะรู้จักไง เวลามันทุกข์มันยาก เออ! กูขาดสติ สติมาแล้ว แหม! ฟื้นฟูมานี่ แหม! ปลอดโปร่งเลย นี่รู้จักตัวสติ

รู้จักสมาธิ เวลาสุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี อ๋อ! มันสงบ มันเป็นสมาธิ มันไม่ใช่นิพพาน ไม่ใช่สิ่งใดทั้งสิ้น เวลาภาวนาแล้วไปติดไง

ส่วนใหญ่แล้วภาวนามันเป็นมิจฉา มันส่งออกทั้งนั้น เวลามันเป็นสัมมาก็ อ๋อ! นิพพานมันเป็นอย่างนี้เอง เพราะอะไร เพราะมันเคยผิดพลาดมามากไง มันเป็นมิจฉามา มันเจือด้วยอารมณ์ของกิเลสตลอดเวลาไง สมุทัยมันเจือมาตลอด มันไม่สะอาดบริสุทธิ์ไง เวลามันสะอาดบริสุทธิ์ โอ้โฮ! น้ำบริสุทธิ์ โอ๋ย! มันบริสุทธิ์

บริสุทธิ์เขาเอาไว้ดื่มกิน เขาเอาไว้ทำอาหาร จิตบริสุทธิ์เขายกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาเพื่อสัจจะ เพื่อความจริงไง

เวลามันไปรู้เห็นตามความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของตนนะ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนาอย่างนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ธรรมมา ปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ แต่สัตว์โลกไม่มีอำนาจวาสนา

สัตว์โลกศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นั่นธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศึกษาแล้วมันจะมหัศจรรย์ขนาดนั้น แต่มหัศจรรย์ขนาดนั้นแล้วทำสิ่งใดไม่ได้ไง

ในกึ่งกลางพระพุทธศาสนาไง เวลาพูดถึงมรรคผลนิพพานๆ โอ้โฮ! เข่าอ่อนเลยนะ จะเอานิพพานเชียวหรือ แค่ควบคุมกิเลสได้ก็พอแล้ว โอ้โฮ! จะเอานิพพานเชียวหรือ

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่าน ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก รู้อยู่เต็มหัวอก เต็มความรู้สึกในใจของตน เอโก ธมฺโม ธรรมอันเอก

เอกอยู่ไม่ได้ เอกเดี๋ยวมันเสวย เอกเดี๋ยวมันเอียง เอกเดี๋ยวมันอีลุ่ยฉุยแฉก แต่ถ้าเอโก ธมฺโม ธรรมอันเอกจากมรรค ๔ ผล ๔ อยู่ได้ เป็นอกุปปธรรม อฐานะไม่ใช่อัตตาและไม่ใช่อนัตตา

อัตตาๆ อัตตาคือเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

อนัตตา อนัตตาคือวิธีการที่ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาจะให้เป็นอนัตตา เห็นไตรลักษณะ

ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันทิ้งทั้งหมดเลย แล้วตัวมันเป็นอิสระเสรีภาพโดยสัจจะ โดยความจริงขึ้นมา ใครจะมายิ่งใหญ่ไปกว่านั้น ไม่มีใครจะยิ่งใหญ่ไปกว่านั้น แล้วก็คุยกับใครไม่ได้ด้วย เพราะคนอื่นเขาไม่รู้เหมือนเรา ไม่รู้มันเป็นอย่างนั้นไง

แต่เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านสิ้นกิเลส เวลาท่านกราบแล้วกราบเล่า กราบบุญคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้ เราก็รู้

“รู้ได้อย่างไร รู้ได้อย่างไร”

เพราะมันรู้

ไอ้เราเป็นนักปราชญ์ราชบัณฑิต โอ้โฮ! เก่งมากเลย แต่ไม่รู้ ไม่รู้ ไม่รู้อะไรเลย รู้แต่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ปากเปียกปากแฉะนั่นธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งนั้น ความจริงของตนไม่มีสักกะหยดเลย ความจริงของตนไม่มี เพราะมันไม่มีเหตุ พอไม่มีเหตุ

จะร่ำรวยมาจากไหนไม่เป็นไร เสียภาษีหรือเปล่า กี่เปอร์เซ็นต์ แล้วที่เหลือเป็นของใคร แล้วได้มา ได้มาอย่างไร

นี่เหมือนกัน ธรรมะมีอยู่โดยดั้งเดิม หลับไปตื่นมา โอ้โฮ! เป็นคนใหม่เลยนะเดี๋ยวนี้ แต่ก่อนนั้นขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง เดี๋ยวนี้หายหมดเลยนะ

เดี๋ยวพอมันหิว มันอยากอีกแล้ว

นี่มันคิดไปเอง อารมณ์อย่างนี้มันเป็น นี่ไง ธรรมะจะรู้ได้ต่อเมื่ออ้าปากนี่ อ้าปากไม่มีเหตุไม่มีผล ไม่มีที่มาที่ไป

นี่ไง เวลาหลวงปู่มั่นไง แก้จิตแก้ยากนะ แก้จิตแก้ยากนะ ถ้าแก้จิตแก้ยาก อ้าว! มีอะไรว่ามา ก.ไก่ ก.กา พูดมาเลย

ถ้า ก.ไก่ ก.กา ไม่มี ทำไม่ได้ มันเป็นไปไม่ได้หรอก ถ้าเป็นไปไม่ได้ แต่ในเมื่อเราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา เราถือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัยของเรา เราศึกษาค้นคว้าขึ้นมามันเป็นสิทธิเสรีภาพไง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากศาสนาไว้กับบริษัท ๔ ไง ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เราเป็นอุบาสก อุบาสิกา เราก็มีสิทธิเสรีภาพการศึกษา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าฝากธรรมวินัยนี้ไว้ไง เหมือนพินัยกรรม แล้วเราจะศึกษาค้นคว้ามากน้อยได้ขนาดไหน

นี่ไง หลวงตาพระมหาบัวท่านบอกไง เวลาเข้าห้างสรรพสินค้าไง ดูห้างสรรพสินค้าสิ สินค้าเขามากมายมหาศาลเลย เรามีปัญญาจะได้สินค้านั้นสักชิ้นหนึ่งไหม ถ้าเราได้สินค้าสักชิ้นออกจากห้างมา เราก็ได้นั่นมา

แต่นี่เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาไง เราไปตากแอร์กัน

เกิดมาชาติหนึ่ง มีสมบัติสิ่งใดเป็นของตน มีสิ่งใดติดหัวใจนี้ไป มีสิ่งใดยืนยันว่าเราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาแล้วเราได้ประโยชน์พระพุทธศาสนา

สิ่งที่ทำๆ มันเจือด้วยอามิสทั้งนั้นน่ะ ที่เป็นอามิส เทวดา อินทร์ พรหมไง ถ้าเทวดา อินทร์ พรหม มันก็เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเหมือนกันไง พรหมก็ตาย เทวดาก็ตาย มนุษย์ก็ตาย นรกอเวจีหมดเวรหมดกรรมมันก็ขึ้นมา เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในวัฏฏะไม่มีต้นไม่มีปลายไง เราเชื่อไง เราเกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เชื่อเวรเชื่อกรรม กรรมคือการกระทำ

ฉะนั้น สิ่งที่เกิดขึ้น สิ่งที่ทุกข์ที่ยาก มีความสุขมากน้อยขนาดไหน อยู่ที่การกระทำทั้งนั้น

ฉะนั้น เราถึงทำคุณงามความดี อย่างน้อยให้มีศีล ๕ คุ้มครองดูแลเราไง แล้วเราฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาไง ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา คุณธรรม กรรม การกระทำ ทำดีไง การฝึกหัดประพฤติปฏิบัติไง นั่งสละชีวิตเลย เพื่อให้รู้ความจริง ถ้ารู้ความจริงแล้วจบ

ถ้าไม่รู้ความจริง เราก็ขวนขวาย เพราะมันมีเหตุ มันมีกิเลส มันมีความบีบคั้น มันมีความอยากพ้นทุกข์ มันมีความลังเลสงสัย ยังมีอยู่ นี่ค้นคว้าได้ แล้วศึกษาได้ ประพฤติปฏิบัติได้ ให้เป็นสัจจะความจริงขึ้นมาในหัวใจของตน ให้เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา แล้วฝึกหัดปฏิบัติ อย่างน้อยเป็นจริตนิสัย อย่างมากมีคุณธรรมในหัวใจของตน อย่างมากมีวิหารธรรม

วิหารธรรม ไม่มีสิ่งใดยิ่งใหญ่กว่า

นั้นเป็นปัจจัยเครื่องอาศัย เสื้อผ้าเราก็อาศัยใช้สอยจนกว่ามันจะหมดสภาพการใช้สอย

ชีวิตนี้ ร่างกายนี้ ใช้สอยจนหมดสภาพ มันก็ต้องจากกันไป ขันธนิพพาน เอวัง